Bảo hiểm xã hội là gì? Thủ tục tham gia BHXH lần đầu

Bảo hiểm xã hội là một chính sách an sinh xã hội quan trọng của Nhà nước, được thiết kế nhằm đảm bảo thu nhập và hỗ trợ cho người lao động khi gặp rủi ro về sức khỏe, nghề nghiệp hoặc khi về hưu. Bài viết này hãy cùng OPES tìm hiểu về bảo hiểm xã hội là gì, quyền lợi và cách thức tham gia bảo hiểm xã hội lần đầu cho người lao động và doanh nghiệp nhé!

1. Bảo hiểm xã hội là gì? Các hình thức tham gia BHXH

Đầu tiên, hãy cùng OPES tìm hiểu định nghĩa bảo hiểm xã hội. Theo Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người tham gia bảo hiểm xã hội khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, khi nghỉ hưu hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội hoặc do ngân sách nhà nước bảo đảm.”

Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người tham gia

Theo quy định tại Khoản 3, 4 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, bảo hiểm xã hội gồm 02 loại: BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện. Trong đó chúng ta có thể hiểu từng loại hình bảo hiểm như sau:

• Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà người lao động, người sử dụng lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc phải tham gia.

• Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức mà công dân Việt Nam tự nguyện tham gia và được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình.

2. Quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội Việt Nam

Quyền của người tham gia và người thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội được quy định cụ thể tại Điều 10 Luật Bảo hiểm xã hội. 

2.1. Người tham gia bảo hiểm xã hội

Theo đó, người tham gia bảo hiểm xã hội được hưởng toàn bộ các quyền sau đây:

• Hưởng chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội.

• Được cấp sổ bảo hiểm xã hội.

• Được cơ quan bảo hiểm xã hội định kỳ hằng tháng cung cấp thông tin về việc đóng bảo hiểm xã hội thông qua phương tiện điện tử; được cơ quan bảo hiểm xã hội xác nhận thông tin về đóng bảo hiểm xã hội khi có yêu cầu.

• Yêu cầu người sử dụng lao động và các cơ quan, tổ chức có liên quan thực hiện đầy đủ trách nhiệm về bảo hiểm xã hội đối với mình theo quy định của pháp luật.

• Được tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội.

• Chủ động đi khám giám định y khoa để xác định mức suy giảm khả năng lao động nếu thuộc trường hợp đang bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội và được thanh toán phí giám định y khoa khi kết quả giám định y khoa đủ điều kiện để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật này.

• Khiếu nại, tố cáo và khởi kiện về bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật.

Người tham gia sẽ được cấp sổ bảo hiểm xã hội

2.2. Người thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội

Bên cạnh đó, người thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội sẽ được nhận các quyền lợi sau: 

• Nhận các chế độ bảo hiểm xã hội đầy đủ, kịp thời, thuận tiện.

• Hưởng bảo hiểm y tế trong các trường hợp sau: đang hưởng lương hưu; nghỉ việc hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng; trong thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng; trong thời gian nghỉ việc hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng hoặc nghỉ việc hưởng trợ cấp ốm đau đối với người lao động bị mắc bệnh thuộc danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành; đang hưởng chế độ quy định tại Điều 23 của Luật này.

• Được thanh toán phí giám định y khoa đối với trường hợp không do người sử dụng lao động giới thiệu đi khám giám định mức suy giảm khả năng lao động mà kết quả giám định y khoa đủ điều kiện để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật này.

• Ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội. Trường hợp ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và chế độ khác theo quy định của Luật này thì văn bản ủy quyền có hiệu lực tối đa là 12 tháng kể từ ngày xác lập việc ủy quyền. Văn bản ủy quyền phải được chứng thực theo quy định của pháp luật về chứng thực.

• Đối với người từ đủ 80 tuổi trở lên nếu có nhu cầu thì được cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc tổ chức dịch vụ được cơ quan bảo hiểm xã hội ủy quyền thực hiện việc chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội tại nơi cư trú trên lãnh thổ Việt Nam.

• Được cơ quan bảo hiểm xã hội định kỳ hằng tháng cung cấp thông tin về việc hưởng chế độ bảo hiểm xã hội thông qua phương tiện điện tử; được cơ quan bảo hiểm xã hội xác nhận thông tin về hưởng bảo hiểm xã hội khi có yêu cầu.

• Khiếu nại, tố cáo và khởi kiện về bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật

• Từ chối hưởng chế độ bảo hiểm xã hội.

3. Tìm hiểu về bảo hiểm xã hội bắt buộc

Tiếp theo hãy cùng OPES tìm hiểu sâu hơn về các chế độ của bảo hiểm xã hội bắt buộc, mức đóng, phương thức và thủ tục tham gia loại bảo hiểm này.

3.1. Các chế độ của BHXH bắt buộc

Người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có các chế độ như sau: 

• Ốm đau.

• Thai sản.

• Hưu trí.

• Tử tuất.

• Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động.

3.2. Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Tiền lương, thu nhập được sử dụng làm cơ sở để người lao động và người sử dụng lao động đóng BHXH. Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội quy định cụ thể mức đóng, phương thức và thời hạn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của người lao động trong từng trường hợp khác nhau. 

OPES đã tóm tắt chi tiết các mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc dành cho người lao động và người sử dụng lao động trong bảng dưới đây:

(*) BHTNLĐ, BNN: Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, đối với người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác, mức đóng bảo hiểm xã hội được quy định trong bảng sau: 

Mức đóng bảo hiểm xã hội hằng tháng của chủ hộ kinh doanh hoặc người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã không hưởng tiền lương gồm 2 phần như sau: 

• 3% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào quỹ ốm đau và thai sản.

• 22% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào quỹ hưu trí và tử tuất.

3.3. Các phương thức đóng BHXH bắt buộc

Việc đóng BHXH của người lao động sẽ được thực hiện thông qua người sử dụng lao động. Căn cứ Điều 33 Luật BHXH, người sử dụng sẽ đóng bảo hiểm cho cơ quan bảo hiểm xã hội theo các phương thức sau:

• Đóng hằng tháng.

• Đóng hằng tháng, 03 tháng/lần, 06 tháng/lần đối với trường hợp trả lương theo sản phẩm hoặc theo khoán tại doanh nghiệp.

3.4. Thủ tục tham gia BHXH lần đầu cho doanh nghiệp và NLĐ

3.4.1. Hồ sơ cần chuẩn bị

Đối với người lao động lần đầu đăng ký tham gia BHXH, theo quyết định 595/QĐ-BHXH, người lao động cần chuẩn bị đầy đủ các loại hồ sơ sau để tham gia bảo hiểm xã hội: 

• Tờ khai tham gia BHXH, điều chỉnh thông tin BHXH (Theo mẫu TK1 - TS).

• Trường hợp người lao động được hưởng quyền lợi bảo hiểm y tế cao hơn thì cần bổ sung thêm các giấy tờ chứng minh để được hưởng quyền lợi.

• Trường hợp người lao động làm việc ở nước ngoài thì cần có hợp đồng lao động có thời hạn ở nước ngoài hoặc hợp đồng lao động được gia hạn. Đồng thời, người lao động cần nộp thêm văn bản gia hạn hợp đồng hoặc hợp đồng được ký mới tại quốc gia tiếp nhận lao động.

Biểu mẫu TK1 - TS

Đối với người sử dụng lao động, khi làm hồ sơ đăng ký tham gia BHXH lần đầu cho người lao động cần chuẩn bị:

• Tờ khai tham gia bảo hiểm xã hội/điều chỉnh thông tin theo mẫu TK3 - TS.

• Danh sách chi tiết NLĐ đăng ký tham gia BHXH, BHYT, BHTN, BH tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (theo mẫu D02 - TS).

• Bảng kê thông tin (theo mẫu D01 - TS).

Trong quá trình kê khai, doanh nghiệp, người sử dụng lao động cần lưu ý một số điều sau để tránh sai sót:

• Mẫu TK3 - TS áp dụng với những doanh nghiệp cần đăng ký cấp mã đơn vị trong lần đầu tiên tham gia BHXH.

• Mẫu D02 - TS được dùng để kê khai danh sách lao động tham gia BHXH. Đây là các lao động đủ điều kiện theo quy định bắt buộc. Mẫu D02 – TS cực kỳ quan trọng và bắt buộc phải có trong thủ tục đăng ký tham gia BHXH lần đầu cho doanh nghiệp.

• Mẫu TK1 - TS áp dụng với những lao động chưa có mã số BHXH.

• Mẫu D01 - TS được sử dụng để tổng hợp các loại hồ sơ, giấy tờ của doanh nghiệp, được dùng làm căn cứ để cơ quan bảo hiểm truy thu với những trường hợp khai báo tăng muộn.

Ngoài các tờ khai, bảng kê nêu trên, doanh nghiệp cần đính kèm:

• Hợp đồng lao động ký với NLĐ.

• Hộ khẩu, căn cước công dân của NLĐ.

3.4.2. Các bước đăng ký tham gia BHXH bắt buộc lần đầu

Để đăng ký tham gia BHXH bắt buộc lần đầu cho người lao động, doanh nghiệp có thể thực hiện theo các bước đơn giản sau:

• Bước 1: Chuẩn bị các loại giấy tờ như đã hướng dẫn ở trên.

• Bước 2: Trường hợp đơn vị chưa có mã BHXH, đơn vị sẽ nộp tờ khai TK3-TS cho cơ quan bảo hiểm. Sau khi nộp tờ khai, không quá 7 ngày làm việc, đơn vị sẽ nhận được mã đơn vị.

• Bước 3: Sau đó, doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ theo quy định để báo tăng lao động tham gia BHXH lần đầu.

• Bước 4: Nộp đầy đủ các hồ sơ cần thiết cho cơ quan BHXH.

• Bước 5: Sau không quá 05 ngày làm việc kể từ thời điểm nộp đủ hồ sơ, cơ quan bảo hiểm xã tiến hành cấp số BHXH và thẻ BHYT cho đơn vị.

Doanh nghiệp sẽ nộp hồ sơ tại cơ quan Bảo hiểm xã hội quận/huyện nơi đặt trụ sở chính, căn cứ theo thông tin trên giấy phép đăng ký kinh doanh để xác định cơ quan BHXH tiếp nhận hồ sơ.

>>> Xem thêm: BHXH 1 lần là gì? Cách tính và rút bảo hiểm xã hội 1 lần

4. Tìm hiểu về bảo hiểm xã hội tự nguyện

Hình thức bảo hiểm xã hội tự nguyện cũng khá phổ biến đối với người lao động Việt Nam, với các chế độ, mức đóng, phương thức và thủ tục được quy định cụ thể trong Luật Bảo hiểm xã hội. 

4.1. Các chế độ của BHXH tự nguyện

Người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được hưởng 04 chế độ theo Luật Bảo hiểm xã hội, bao gồm:

• Thai sản.

• Hưu trí.

• Tử tuất.

• Tai nạn lao động.

4.2. Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện

Điều 36 Luật BHXH quy định mức đóng hằng tháng bằng 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện vào quỹ hưu trí và tử tuất.

4.3. Các phương thức đóng BHXH tự nguyện

Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được chọn một trong các phương thức đóng sau đây theo quy định tại khoản 2 Điều 36 Luật BHXH 2024:

• Hằng tháng.

• 03 tháng một lần. 

• 06 tháng một lần.

• 12 tháng một lần.

• Một lần cho nhiều năm về sau với số tiền đóng thấp hơn số tiền đóng theo mức quy định.

• Một lần cho thời gian đóng bảo hiểm xã hội còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu với số tiền đóng cao hơn số tiền đóng theo mức quy định.

4.4. Thủ tục tham gia BHXH tự nguyện

Người dân đủ điều kiện tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện có thể đăng ký tham gia lần đầu tại các điểm/đại lý thu (tổ chức dịch vụ thu) do cơ quan BHXH ủy quyền hoặc người tham gia có thể đăng ký nộp hồ sơ cho cơ quan BHXH.

Hồ sơ cần chuẩn bị gồm:

• Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT theo mẫu TK1 - TS mới nhất.

• Căn cước công dân.

Trường hợp hồ sơ được nộp thông qua tổ chức dịch vụ thu, tổ chức này sẽ tổng hợp hồ sơ và lập danh sách người tham gia BHXH tự nguyện theo mẫu D05 - TS, đồng thời điền đầy đủ thông tin trước khi gửi đến cơ quan BHXH để thực hiện đăng ký tham gia BHXH tự nguyện cho người đăng ký theo quy định.

Để đăng ký BHXH tự nguyện, bạn có thể thực hiện đăng ký theo một trong 2 cách sau:

Cách 1: Đăng ký trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công của BHXH Việt Nam. Quy trình cách bước thực hiện như sau:

• Bước 1: Truy cập Cổng Dịch vụ công Bảo hiểm xã hội Việt Nam theo địa chỉ website: https://dichvucong.baohiemxahoi.gov.vn/

Giao diện website Cổng Dịch vụ công BHXH Việt Nam

• Bước 2: Đăng nhập bằng tài khoản bảo hiểm xã hội của cá nhân.

• Bước 3: Chọn "Đóng BHXH điện tử", sau đó chọn "Đăng ký tham gia đóng BHXH tự nguyện".

• Bước 4: Điền chính xác thông tin cá nhân và chọn loại đối tượng tham gia.

• Bước 5: Xác nhận thông tin và thực hiện thanh toán nộp tiền BHXH trực tuyến.

Cách 2. Đăng ký làm hồ sơ, thủ tục đăng ký BHXH tự nguyện trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc các đại lý thu (tổ chức dịch vụ thu) BHXH:

• Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ theo hướng dẫn ở trên

• Bước 2: Nộp hồ sơ

Người dân có thể nộp hồ sơ tại bộ phận Một cửa của cơ quan BHXH hoặc tổ chức dịch vụ thu BHXH.

Nếu không thể đến trực tiếp, người đăng ký có thể chuẩn bị hồ sơ và nộp qua dịch vụ bưu chính công ích đến cho cơ quan BHXH. Thời điểm giải quyết hồ sơ được tính từ thời điểm cơ quan này nhận được hồ sơ của người đăng ký tham gia. Nếu hồ sơ hợp lệ, cơ quan BHXH sẽ liên hệ lại với người đăng ký theo thông tin liên hệ đính kèm hồ sơ để người đăng ký thực hiện đóng tiền BHXH theo quy định.

Trường hợp người đăng ký làm và nộp hồ sơ tại tổ chức dịch vụ thu, đơn vị này sẽ lập danh sách người đăng ký tham gia BHXH tự nguyện kèm tờ khai đăng ký tham gia. Sau đó hồ sơ được gửi đến cho cơ quan BHXH để giải quyết. 

• Bước 3: Đóng tiền theo mức đã chọn

Với BHXH tự nguyện, người tham gia có thể chọn chuyển khoản hoặc thanh toán trực tiếp tùy nhu cầu và điều kiện của mình.

Đối với hình thức nộp hồ sơ qua dịch vụ bưu chính công ích. Người đăng ký thực hiện chuyển khoản theo hướng dẫn của cán bộ cơ quan BHXH.

Người đăng ký làm hồ sơ trực tiếp tại cơ quan BHXH/tổ chức dịch vụ thu thì đóng tiền trực tiếp tại cho cơ quan BHXH/tổ chức dịch vụ thu BHXH.

• Bước 4: Cơ quan BHXH tiếp nhận hồ sơ

Cơ quan BHXH sẽ tiếp nhận và giải quyết hồ sơ trong thời hạn quy định. Thời gian giải quyết hồ sơ không quá 05 ngày kể từ ngày cơ quan BHXH nhận đủ hồ sơ.

Người đăng ký nhận kết quả giải quyết thủ tục đăng ký BHXH tự nguyện là sổ bảo hiểm xã hội kèm mã số bảo hiểm xã hội cũng là số thẻ bảo hiểm y tế của người đăng ký tham gia. Nếu người đăng ký trước đó đã từng tham gia BHXH bắt buộc thì mã số BHXH trước đó sẽ vẫn được giữ nguyên cho người đăng ký theo quy định của BHXH Việt Nam về mã số BHXH.

>>> Xem thêm: Hướng dẫn cách đăng ký, mua bảo hiểm y tế online mới nhất

5. Bảo hiểm số OPES - Nâng cao chất lượng cuộc sống

Ngoài bảo hiểm xã hội, bạn có thể tham gia thêm một số sản phẩm bảo hiểm dự phòng khác cho tài sản, sức khỏe của bản thân và gia đình, tài sản. Là đội ngũ tiên phong trong ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng bằng các sản phẩm bảo hiểm số đơn giản, tiện lợi, OPES mang đến cho bạn những sản phẩm bảo hiểm tiện lợi với chi phí hợp lý: 

• O•CAR - Bảo hiểm Vật chất ô tô: Bảo vệ toàn diện ô tô của bạn trước những sự cố bất ngờ như hư hỏng, va chạm với lợi ích lên đến 15% phí bảo hiểm/tháng.

• O•DRIVE - Bảo hiểm TNDS ô tô: Bảo hiểm giúp chủ xe ô tô được bảo vệ trước trách nhiệm pháp lý đối với bên thứ ba khi xảy ra tai nạn giao thông, với mức bồi thường lên đến 100 triệu đồng cho thiệt hại tài sản mỗi vụ và 150 triệu đồng cho thiệt hại về người.

• O•BIKE - Bảo hiểm TNDS xe máy: Bảo đảm sự an tâm cho người sử dụng xe máy với mức bồi thường lên đến 50 triệu đồng cho thiệt hại tài sản mỗi vụ và 150 triệu đồng cho thiệt hại về người.

• O•BIKE PLUS - Bảo hiểm TNDS xe máy toàn diện: O•BIKE PLUS là phiên bản nâng cấp của O•BIKE, được mở rộng phạm vi bảo vệ đối với người ngồi sau xe.

• O•LIFE - Bảo hiểm tai nạn bảo toàn: Với chi phí tham gia chỉ 1.000 đồng/ngày, bạn đã có thể sở hữu sản phẩm bảo hiểm lên đến 600 triệu đồng khi các rủi ro tai nạn bất ngờ xảy ra.

• O•FLIGHT - Bảo hiểm trễ chuyến bay: Chỉ với 11.000 đồng cho mỗi chuyến bay, bạn sẽ được sở hữu chứng nhận bảo hiểm và được bồi thường khi chuyến bay bị trễ từ 2 giờ trở lên.

• O•HOUSE - Bảo hiểm nhà An Gia: Ngôi nhà của bạn sẽ được bảo vệ bằng chi phí bảo hiểm có thể lên đến 6 tỷ đồng với phí tham gia chỉ từ 17.500 đồng/ tháng.

Để tham gia mua bảo hiểm của OPES, bạn có thể tải app OPES và thực hiện các bước đơn giản sau:

• Bước 01: Chọn sản phẩm bảo hiểm bạn muốn tham gia.

• Bước 02: Điền thông tin chính xác và lựa chọn các gói quyền lợi bổ sung.

• Bước 03: Kiểm tra thông tin và chọn phương thức thanh toán phù hợp.

Nếu bạn có thắc mắc hoặc gặp bất kỳ khó khăn gì trong quá trình lựa chọn các sản phẩm bảo hiểm, hãy liên hệ ngay với OPES qua hotline 1800558855 để được tư vấn chi tiết nhé!

Với những chính sách rõ ràng và minh bạch của pháp luật, việc tham gia bảo hiểm xã hội có thể bảo vệ bản thân khỏi những rủi ro trong cuộc sống. OPES hi vọng qua bài viết này, bạn có thể hiểu thêm về bảo hiểm xã hội, quyền lợi khi tham gia cũng như các thủ tục đăng ký lần đầu. Đừng ngần ngại liên hệ ngay với OPES để nhận được những tư vấn chi tiết về các sản phẩm bảo hiểm dự phòng khác nhé!